Squn Poool d la douv Inoduon Pm mps : ndvdul Chaqu lèv su un boullon qu l ompnd d l llusaon. Duxèm mps : ollf Il s ag d dssn au ablau ou su un affh dux olonns. Dans la pmè olonn, l nsgnan ns ou qu s pçu pa ls lèvs, objvmn», dans dux domans : ls objs, ls ês, ls popoons, ls oulus,. Dans la sond olonn, l nsgnan ns qu s np pa ls lèvs : s s, ça pal d la gu, mon pè s lu auss»,. Rfomulaon ollv Tosèm mps : ndvdul Chaqu lèv ns un fomulaon d sa pmè omphnson d l mag du x. Quaèm mps : ollf Ls lèvs lsn l x d l llusaon. L nsgnan vn nsu su la lu d l llusaon n man n laon don pala l x qu a pçu (pmè olonn) d l llusaon.
1 n a S l mond a un vllag où d ou pa ds homms En mps-ldsà, fmms ds nfans ounan n ond. Douv suvan l poool d l noduon. L on du phlosoph : L mond s-l un vllag? Es- qu nous appanons à un pays, à un onnn, au mond? A-j l do d all hab où j vux? Qu s- qu un fonè fnalmn? A pa d qul momn l onp d fonè n xs plus? S j lan un ballon va--l s aê à la fonè? Vo la vdo : C s quo un fonè? hp://1jou1au.om/nfo-anm/s-fon/ 4 au n fonè s un lgn magna qu spa dux pays. Souvn ll su ds lms naulls omm ds monagns ou ds fluvs ou ds ms. En Euop, ls fonès son ouvs gâ à un aod qu auos ls uopns à avs lbmn. En dhos d l Euop l fau dmand l auosaon d n dans l pays l s ès dffl d s y nsall pou avall. Il fauda n au bou d un an mps. La nau n onna pas d fonè. Un ballon gonflabl n s aêa pas à la fonè pusqu qu ll s un lgn magna nvn pa l homm. Il n va d mêm pou un nuag ou un fluv pollu. Tous ls pays on don un sponsabl vs-àvs ds aus. L mond s omm un p vllag. 2
2 n a S Il y n ava ds huux, ds malhuux, ds bnhuux. Douv suvan l poool d l noduon. L on du phlosoph : Es- qu ous ls ês humans vvn la mêm v qu un fanças? N y-a- l pas allus ds pays n gu? ds daus? ds famns? Vo la vdo : Pouquo y-a--l plus d mgans? hp://1jou1au.om/nfo-anm/pouquo-y-a--l-d-plus-n-plus-d-mgans/ 4 a Tous ls sonds un psonn qu son logmn à aus d la gu ou d la voln. Ells dvnnn ds fugs» pus ds mgans» pusqu lls s happn dans un au pays. Quand lls n fun pas dans ls pays vosns, lls vuln n dans ds pays omm la Fan où l nvau d v s plus onfoabl. Malhuusmn, lls son souvn ès mal aulls paqus dans ds amps. Ds ogansaons humanas adn alos s fugs à vv dans ds ondons dns. No so, omm no mond, s don ompos d gns qu vvn dffns dsns n fonon d lu lu d nassan. 3
3 n a S Un jou, ous s homms s fmms nvnèn l agn. Douv suvan l poool d l noduon. L on du phlosoph : Pouquo ls homms on nvn l agn? Dans qul bu? L agn s-l bon ou mauvas? L agn a--l op d valu? Qu s oup d no agn? Vdo : Pouquo a--on nvn l agn? hp://1jou1au.om/nfo-anm/pouquo-nvnon-agn/ 4 a Avan l agn l y ava l o. On s hanga dux podus dffns qu nous appanan. Mas omm l vndu n a pas fomn ls mêms bsons qu l ahu, on a nvn la monna qu pm d ou vnd ou ah. C monna a n mal pux omm l o l agn. Mas omm l n y ava pas assz d mal pux, on a u l d d nvn d la monna n pap, pus ds blls nfn un a bana. C s aujoud hu ls banqus qu s oupn ds ansaons d ou l agn qu l on a dpos hz ux. Ells on don un nom pouvo. 4
San 4 Tou agn pm d onsu ds masons. Douv suvan l poool d l noduon. L on du phlosoph : Quand on onsu ds masons, qulls onsquns su la planè? Qu s- qu la dfosaon? En onsusan ds masons n s nsallan où l vu, l homm a--l un mpa su la nau? Pu-l dang l osysèm? Ls plans? Ls anmaux? Vdo : C s quo la bodvs? hp://1jou1au.om/nfo-anm/bodvs/ 4 a La bodvs, s ou qu fa qu la nau s dffn av. Dffns oulus foms d anmaux, d plans, d paysags (fo, ds, oan..). Plus l xs d spès dffns dans un mêm lu, plus la bodvs s gand. Plus la nau s dffn, plus ll s ssan. Pu à pu l homm modf la nau pa ss onsuons son syl d v. Il du don la bodvs n asan ls foês ou n ulsan ds podus qu un ans nss. 5
5 n Sa Tous s masons onsuèn ds vlls. Douv suvan l poool d l noduon. L on du phlosoph : Qu s- qu un vll? Pouquo un vll s-ll pollu? Qulls onsquns su l ê human su la planè? Vdo : Pouquo la Chn s-ll auss pollu? hp://1jou1au.om/nfo-anm/pouquo-la-hn-s-ll-auss-pollu/ a 4 Ls hnos ahèn d plus n plus d vous, dux mllons pa mos, qu augmn la polluon d l a à aus du gaz abonqu qu jn ls pos d happmn. Ls gands vlls hnoss son alos noys dans un nuag d polluon ès oxqu onnan ds pauls qu pnèn dans ls poumons, malg ls masqus qu pon d nombux hnos. Dans plusus vlls hnoss, l nomb d vous a don a lm. Pou ls sponsabls hnos, la lu on la polluon fn l onom don la aon d hss. C xmpl s auss va dans d nombux pays odnaux omm la Fan. 6
San 6 Tous s vlls bân ds usns. Douv suvan l poool d l noduon. L on du phlosoph : A quo svn ls usns? Qu fabqu--on ddans? A qu la s? C s quo la onsommaon? Qu dvnnn ous ls objs qu l on ahè? Vdo : C s quo la onsommaon? hp://1jou1au.om/nfo-anm/s-quo-la-onsommaon/ C s quo l huèm onnn? hp://1jou1au.om/nfo-anm/polluon-8-onnn/ 4 a Ls usns on nvns pou fabqu ds objs dsns à ê vndus n magasn. Cla don du aval (pou fabqu, vnd ). C aval va donn d l agn aux ouvs aux vndus. C agn va lu pm d ah d aus objs sos ds usns ans d su. C s l onom. Malhuusmn ous s objs qu l on onsomm, fnssn souvn dans la nau ou dans la m. Il y a dx ans, un huèm onnn» d dhs avs pa ls plags ou ls baaux, flo dans ls gands oans. C s dvnu un poson mol pou ls possons qu avaln plas. 7
San 7 Tous s usns bolèn ds mahns noyabls. Douv suvan l poool d l noduon. L on du phlosoph : Un usn s-ll pop? Quls dhs son podus pa ls usns? Qulls onsquns, polluon pu avo su la planè? Qu s- qu l hauffmn lmaqu? Vdo : D où vn la polluon d l a? hp://1jou1au.om/nfo-anm/dou-vn-la-polluon-d-la/ 4 a L lma d la T hang. Il s hauff, pnpalmn à aus d gaz podus pa l av human (usns, vous, agulu, nal lqu ) : ls gaz à ff d s omm l CO2. Ils mpêhn la halu du soll d s happ dans l spa, qu augmn la mpau d l a boulvs l lma : s l hauffmn lmaqu. Ls Eas-Uns la Chn son ls dux plus gands polluus d la planè. 8
San 8 Tous s mahns pompèn d l o no. Douv suvan l poool d l noduon. L on du phlosoph : Qu s- qu l o no? Pouquo o? Pouquo no? Qu appll--on ng fossl? Où s ouv--ll? A quo la s-l? Fa avan ls vous, ls avons..fabqu du plas...? Vdo : C s quo l gaz d shs? hp://1jou1au.om/nfo-anm/shs/ 4 a L pol s psn dans l sous-sol d la T. Pou l up, l fau pus l sous-sol fau la oh. On appll ng : ng fossl», pusqu la T a ms ds mllon d anns à l, omm pa xmpl l habon, l gaz, l pol ou l gaz d shs. L pol a bauoup d valu, d où son nom : l o no». Comm l s à fa fononn ou l onom d la planè (usn, anspo,..), lu qu l possèd pu dvn xêmmn h l vnd ès h à ous ls pays. 9
9 n a S d nouvlls mahns noyabls, Toud nouvlolsnousns,f fononn d nouvlls vlls d nouvlls masons. Douv suvan l poool d l noduon. L on du phlosoph : Es- un bonn hos qu l on onsus ous s usns, s vlls, s masons s mahns? Qu n s-l pou l ê human? ls anmaux? Qu n s-l du apal ologqu? Qulls son ls onsquns pou la planè? Vdo : C s quo la ossan? hp://1jou1au.om/nfo-anm/s-quo-la-ossan/ 4 a Un pays qu a un bonn ossan fabqu bauoup d podus ls vnd falmn. La ossan d la hss don ds usns, don du aval, don d l agn à uls pou ah d nouvaux podus Mas hss s-ll un va hss quand on sa ls dgâs qu llpu fa? Ls snfqus on pd qu s ous ls pays du mond agnan l mêm nvau d hss d dvloppmn qu ls pays odnaux, l fauda os planès pou foun ls ssous nssas nass la fo polluon l à l av human. 10
0 1 n Sa Mas un jou dans p mond ou ond plus n n ouna ond. L o no a dspau», èn ls jounaux. Ls spalss an fomls, l n y n ava plus un sul gou. On dda d aê l fononnmn ds mahns noyabls. Douv suvan l poool d l noduon. L on du phlosoph : Ls usns puvn-lls fms? Pouquo? Qu s pass--l pou ls mploys? Vdo : C s quo l hômag? hp://1jou1au.om/nfo-anm/s-homag/ 4 a Quand ls usns ou ls npss fmn, ls salas s ouvn au hômag. On d qu un psonn s au hômag quand ll s n âg d avall mas qu ll n a pas d aval qu ll n hh un. Dans as, l pays donn un pu d agn aux hômus pou qu ls pussn onnu à hh un mplo. 11 Sans mahns noyabls l n y ava plus bson d usns.
1 1 San Sans vlls, s ou l agn qu s oula. Douv suvan l poool d l noduon. L on du phlosoph : Cans vlls puvn ê fall ( n plus avo d agn )? Es-l possbl qu l agn n vau plus n? Vdo : Commn un pays pu-avo un d? hp://1jou1au.om/nfo-anm/ommn-un-pays-pu-avo-un-d/ 4 a Un vll dpns d l agn mas ll n gagn auss. Quand ll n pd plus qu ll n n gagn, ll mpun d l agn à un banqu. On d qu ll a un d nvs la banqu. Ell do mbous d n plus ds nês. Quand ll n pu plus mbous sa d pa qu ll n gagn plus assz d agn (à aus d la fmu d usns pa xmpl), ll s n fall. C s qu s av à la vll d Do aux Eas-Uns (ous ls usns d onsuon d vou son pas). C aasoph pu n dlnh d aus. C s auss l as au nvau ds pays. E omm ous ls pays son ls ls uns aux aus, s un pays omb s ou l onom qu omb. 12 Sans usns l n y ava plus bson d vlls.
2 1 n Sa Sans agn, on n pouva plus onsu d masons. Douv suvan l poool d l noduon. L on du phlosoph : Pu-on s fa vol sa mason? Pu-on vnd un mason? Pu-on ah un mason? Commn ahè--on un mason? Qu pê l agn? Av pu d agn, ommn ouv un logmn? Pu-on ê pauv dans un pays h omm la Fan? Vdo : C s quo ê pauv? hp://1jou1au.om/nfo-anm/s-quo--pauv/ 4 a E pauv, n s pas avo assz d agn pou mang à sa fam, s log, s habll s sogn. La pauv ouh ous ls pays du mond. A aus d la s onomqu, dpus 2008 l nomb d pauv a augmn pusqu d nombuss usns npss on fms. D nombuss psonns on don pdu lu mplo. Cans n avn plus à pay lu mason. Ils son don oblgs d la vnd ou s la fon sas pa ls banqus. C s qu s av au Eas-Uns mmn. 13
3 1 n Sa Sans masons, ls homms ls fmms ls nfans s ouvèn dans la u. Douv suvan l poool d l noduon. L on du phlosoph : Qu s pass--l quand on a plus d logmn? Commn vv dans la u? Qu do-on fa pa appo à un sans doml fx? Qu s- qu fa qu un jou on dvn sdf? Vdo : C s quo un sdf? hp://1jou1au.om/nfo-anm/s-quo--sdf/ 4 a E sdf sgnf ê sans doml fx. Un psonn sdf n a pas d logmn. Ell hh haqu jou un ab. Sa suaon pu ê l à bauoup d hoss, omm un suaon famlal dffl, la p d un mplo ou d un logmn. Pafos ds sdf on un aval mas lu sala s llmn fabl qu l n suff pas à pay un loy suou dans ls gands vlls. 14
San 14 Au dpa dans la msè, pus vn la jo d ê nsmbl pam ls flus, ls ms ls monagns. Douv suvan l poool d l noduon. L on du phlosoph : Pu-on ouv du plas à ê av ls aus? Qu s- qu la solda? Pu-on ouv du plas à mn un v poh d la nau? Qu fa pou y av? Qu vu-d agulu bologqu? Vdo : C s quo l bo? hp://1jou1au.om/nfo-anm/s-quo-l-bo/ 4 a L agulu bologqu s un façon d ulv la qu sp la nau foun ds almns bons pou la san, s-à-d av ès pu d podus hmqus. Ls agulus fon pouss ds almns adaps au lma à la sason ls ulln au bon momn. Ils n ulsn pas d podus hmqus polluans pou u ds mauvass hbs ou ds nss mas ds mhods naulls omm ls onlls ou l ompos, qu nd ls sols plus hs. Ls anmaux son lvs dans ds bonns ondons. Mas l bo s h à podu nassbl pou bauoup d psonns. Cans vlls ogansn ds jadns paags où haqu haban vn fa pouss ss lgums pou sa pop onsommaon. 15
San 15 E l homm hanga p mond ou ond. Douv suvan l poool d l noduon. L on du phlosoph : Qu fa pou v ls us du pass? Ev la polluon? Ev d op onsomm? Fau-l pvlg l usag d la vou? Exs--l ds anspos qu n pollun pas? Vdo : Commn s dpla sans pollu? hp://1jou1au.om/nfo-anm/ommn-s-dpla-sans-pollu/ 4 a L vlo s l mod d dplamn l plus apd dans ls gands vlls. Mah, oll, vlo, auan d mod d dplamn qu n dgag pas d CO2. Pou ls ajs plus longs, ls vous lqus son un opon mons polluan. Cans pouon mêm ê hags pa pannaux solas. L ovouag pm d lm ss mssons d CO2. 16
San 16 Pou n onsu un mllu. Douv suvan l poool d l noduon. L on du phlosoph : Qu fa pou v la polluon? Commn onnu à vv sans pol? Touv ds ngs pops? Vdo : C s quo un ng duabl? hp://1jou1au.om/nfo-anm/ng-duabl/ 4 a L ng, s qu fa fononn ls mahns auou d nous, ls vous, l hauffag, Av la ossan, anns apès anns, ls pays onsommn oujous plus d ng. Du oup l s ugn d ouv d l ng duabl ( non plus fossl polluan omm l pol, qu dspaaa ès pohanmn). L ng duabl podua d l ng sans lass aux gnaons suvans un mond dgad pollu. Il y a pa xmpl l ng sola, hydaulqu, olnn ou l bos. Ls svs n son pas lms. Mas l mllu moyn d sauvgad no planè, s d onsomm mons d ng don d hang no mod v. 17